Główne obszary problemów.

 Do podstawowych problemów, jakie stoją obecnie do rozwiązania należą:

Modele danych geoprzestrzennych – Postać danych, z jakimi mamy do czynienia w geomatyce, jest czymś wyjątkowym i niespotykanym w innych dyscyplinach. Brak powszechnie przyjętego standardu klasyfikacji i formatów danych spowodował sytuację bliską chaosu. W rezultacie bardzo często jako standard dla danych przyjmuje się wewnętrzne formaty popularnych monolitycznych systemów GIS zaniedbując fakt, że formaty te nie mają oficjalnej jawnej dokumentacji. Nieskoordynowane próby naprawienia tej sytuacji doprowadziły do powstania ponad 23 różnych standardów danych geoprzestrzennych, a liczba zajmujących się tym komitetów i innych organizacji osiągnęła liczbą 25 (Bryan, 1995). Na szczęście większość tych standardów to standardy narodowe lub przeznaczone dla bardzo specjalistycznych zastosowań i tylko nieliczne z nich w rzeczywistości pełnią rolę standardów szerszej wymiany. Najważniejsze z nich to:

• DIGES – (Digital Geographic Information Exchange Standard) przeznaczony dla zastosowań militarnych w państwach NATO (The Digital..., 1997),

• SDTS – (Spatial Data Transfer Standard) opracowany przez USGS, obecnie najbardziej znany i często używany także w zastosowaniach międzynarodowych (American..., 1998),

• HDF(EOSDIS) – (Hierarchical Data Format (Earth Observing System Data and Information System)) opracowany przez NCSA i NASA dla danych otrzymywanych z satelitów, ale także stosowany w badaniach naukowych (An introduction..., 1998).

Nowe zadania stawiane wobec GIS wymagają przystosowania ich modeli danych geoprzestrzennych do interoperacyjności w warunkach rozproszenia i opracowania struktur tych danych w pełni obiektowych. Prace w tym kierunku prowadzone są w ramach OGC.

Model metadanych czyli „danych o danych” – Pojęcie metadanych wymaga dodatkowych wyjaśnień. Dane geoprzestrzenne są z reguły pogrupowane w pewne agregaty, w zależności od stosowanej technologii mogą to być warstwy, struktury, obiekty lub zbiory obiektów. W interoperacyjności systemowej agregaty te można traktować jak pewnego rodzaju zamknięte „paczki informacji” z dołączonym dokumentem szczegółowo opisującym zawartość takiej „paczki”. Metadane zawarte w tym dołączonym dokumencie muszą być zgodne z jakimś ogólnie przyjętym standardem i ich forma (model) musi spełniać szereg wymagań, jak na przykład:

• Uniwersalność – być odpowiedni dla wszystkich możliwych typów informacji geoprzestrzennej.

• Jednoznaczność – być jednoznacznie interpretowany zarówno przez ludzi jak i komponenty systemu informatycznego.

• Niezależność – nie być zależnym od określonego środowiska programowego, czyli od określonej platformy sprzętowo-systemowej.

Najczęściej obecnie stosowanym modelem metadanych jest standard CSDGM (Content Standard for Digital Geospatial Metadata) rozwijany przez FGDC (Federal Geographic Data Committee) (Content..., 1997).

Metodyki projektowania i budowy systemów GIS – Tworzenie nowych systemów GIS stało się już zjawiskiem powszechnym, lecz niestety w większości przypadków metodyki ich projektowania oparte są na stanie wiedzy z przed ponad dwudziestu lat. Tyle bowiem lat liczy sobie najczęściej stosowane do tego oprogramowanie. Te komercyjne pakiety dla GIS są ciągle ulepszane pod kątem szybkości działania i sprawności interfejsu użytkownika, lecz nie zmienia to faktu, że założenia teoretyczne i metodyczne stanowiące fundament tego oprogramowania są już bardzo przestarzałe. Dzisiejsza informatyka dostarcza wielu metodyk i narzędzi pozwalających projektować systemy GIS zgodnie z obecnym stanem wiedzy w tym zakresie. Jednym z takich rozwiązań jest język i metodyka UML (Unified Modeling Language). Jest to połączenie trzech najbardziej zaawansowanych technik stosowanych obecnie w inżynierii systemów informatycznych: Bootch, OMT i OOSE (UML..., 1997). Prace nad zastosowaniem UMLu do projektowania i budowy systemów GIS prowadzone są przez OGC i ISO/TC 211.

Interoperacyjność rozproszonych GIS – Osoba wykorzystująca informacje geoprzestrzenne w zastosowaniach profesjonalnych – na przykład geolog przy opracowywaniu dokumentacji – potrzebuje mieć dostęp do różnych rodzajów tematycznych tej informacji dla dokumentowanego obszaru, na przykład do danych z wierceń, do mapy topograficznej i geologii powierzchniowej, do danych geofizycznych, geodezyjnych i wielu innych. Dane te z oczywistych powodów będą się znajdowały w różnych systemach GIS i różnych bazach danych, często także odległych. Aby te wszystkie dane mogły być dla określonego obszaru dostępne z jednego komputera i wyświetlone na jego ekranie w sposób całkowicie zgodny niezbędna jest interoperacyjność systemowa rozproszonych systemów GIS. Taką interoperacyjność daje specyfikacja OpenGIS (Open Geodata Interoperability Specification) opracowywana w OGC (Buehler & McKee, 1996) w połączeniu z specyfikacją CORBA (Common Object Request Broker Architecture) opracowaną i rozwijaną w korporacji OMG (Object Management Group). Proponowane w tych specyfikacjach rozwiązania pozwalają na taką współpracę systemów GIS, która umożliwi poszczególnym ich modułom znalezienie (w oparciu o metadane) wszelkiej potrzebnej i dostępnej informacji, przetransferowanie jej do komputera użytkownika w formie zgodnej z określonymi wymaganiami, na przykład przetransformowanej do układu współrzędnych podanego odwzorowania kartograficznego.

Technologie obiektowe w GIS – Współczesna informatyka wykształciła wiele różnych podejść do rozwiązywanych problemów. Jednym z nich jest podejście obiektowe, a oparte na nim technologie w wielu zastosowaniach dają wyjątkowo dobre rezultaty. Dla przykładu można tu wymienić kilka najważniejszych: obiektowe języki programowania, obiektowe interfejsy graficzne użytkownika, obiektowe modele i bazy danych, obiektowe struktury systemów i modele ich interoperacyjności. Interesujące analizy zastosowania technologii obiektowych w odniesieniu do baz danych przedstawia praca K. Subiety (1998), a także Valenty i Amirbekyana (1997). Analiza przydatności technologii obiektowych w odniesieniu do danych geoprzestrzennych wykazuje, że w tym przypadku rezultaty są wyraźnie lepsze niż w innych zastosowaniach. Z tego powodu podejście obiektowe jest wszechobecne w aktualnie prowadzonych pracach z zakresu geomatyki. Nowe systemy informacji geoprzestrzennej opracowane w technologii obiektowej są bardziej uniwersalne, działają szybciej i bezpieczniej, a także są łatwiejsze w użytkowaniu i administrowaniu (Woodsford, 1995). Mogą one skuteczniej współpracować ze sobą w oparciu o obiektową interoperacyjność, jak również mogą współpracować z już istniejącymi klasycznymi systemami monolitycznymi i relacyjnymi bazami danych, jednak pod warunkiem, że te ostatnie będą miały obiektową obudowę, jednak odwrotna sytuacja praktycznie nie jest możliwa.

Obszary zastosowań praktycznych. Według danych Kanadyjskiego Instytutu Geomatyki (Welcome..., 1997) ponad 70% wszelkiej informacji to informacja geoprzestrzenna. Każdy adres pocztowy może być zamieniony na współrzędne geograficzne i informacja z nim powiązana może być poddana operacjom stosowanym tylko do danych geoprzestrzennych, na przykład wyznaczenie odległości pomiędzy dwoma adresami. W geologii, tak jak w innych naukach o Ziemi, prawie cała informacja ma charakter geoprzestrzenny. Ujmując to najogólniej można powiedzieć, że obszar zastosowań geomatyki jest taki jak zastosowań informacji geoprzestrzennej – trudno jest znaleźć dziedzinę działalności praktycznej, w której geomatyka nie jest stosowana. Do najważniejszych należą:

• administrowanie terenem i działalnością gospodarczą,

• planowanie przestrzenne i urbanistyka,

• ochrona środowiska, ekologia i epidemiologia,

• nauki geologiczne i górnictwo,

• gospodarka wodna i meteorologia,

• transport i telekomunikacja,

• dziedziny związane z obronnością i bezpieczeństwem,

• przeciwdziałanie skutkom klęsk żywiołowych i katastrof,

• rolnictwo i leśnictwo,

• ostatnio także marketing.

Obecny stan geomatyki i jej przyszłość

Stan zastany. Systemy GIS zaczęły powstawać w latach 60-tych z praktycznej potrzeby – w wielu zastosowaniach operowanie tradycyjnymi papierowymi mapami okazało się zupełnie niewystarczające. W latach 70-tych i 80-tych nastąpił szybki rozwój metod i oprogramowania dla tych systemów, lecz prace te były prowadzone w zaledwie kilku konkurujących ze sobą ośrodkach głównie komercyjnych. Taka sytuacja doprowadziła do stanu, w którym poszczególne środowiska programistów i użytkowników związane z konkretnymi systemami programowymi posługują się różnymi terminologiami. Na przykład termin coverage w różnych systemach ma zupełnie różne znaczenie, a różnice w definicjach formy geometrycznej  poligon są tak duże, że stwarza to poważne trudności w przenoszeniu danych z jednego systemu do drugiego. Modele danych stosowane obecnie w najbardziej rozpowszechnionych systemach programowych GIS są tak różne, że interoperacyjność tych systemów jest możliwa tylko pod warunkiem utraty części danych, co często praktycznie jest nie do przyjęcia. Brak szerszej współpracy nad systemami GIS i brak prac badawczych w aspekcie bardziej podstawowym i ogólnym zaprowadził systemy GIS w ślepą uliczkę o nazwie ClosedGIS. Oczywiście trzeba tu wyraźnie podkreślić, że wiele obecnie stosowanych systemów programowych GIS dysponuje bardzo dobrymi algorytmami przetwarzania i analizy danych geoprzestrzennych, a także posiada bardzo wygodne interfejsy graficzne użytkownika, często godne określenia state of art. Jednak ich monolityczny zamknięty charakter, wywodzący się z koncepcji opracowanych w latach 60-tych, przy obecnym poziomie rozwoju informatyki jest niestety jednak anachroniczny.

OGC - główne ognisko prac badawczych i normalizacyjnych. W wielu ośrodkach prowadzone są prace badawcze i normalizacyjne – często na szeroka skalę, ale prace prowadzone lub koordynowane w ramach Open GIS Consortium (OGC) mają tak wielki zakres i tak podstawowe znaczenie, że przyszłość tego, czym zajmuje się geomatyka (a w tym systemów GIS) zależy głównie od nich (OGC..., 1996; OpenGIS..., 1996; Michalak 1998). OGC jest organizacją międzynarodową ‘non-for-profit’ z siedzibą w USA i w jej pracach uczestniczy ponad 200 instytucji (rządowych, akademickich i komercyjnych) z 25 krajów (dane z dnia 4.02.2000). W tej liczbie znajdują się wszystkie liczące się w tej problematyce na świecie ośrodki badawcze. Wśród 52 uniwersytetów na liście członków OGC jest także, jako jedyna instytucja z Polski, Uniwersytet Warszawski reprezentowany przez Wydział Geologii.

ISO/TC211 – Geographic Information/Geomatics. Innym ośrodkiem prac nad tymi zagadnieniami, który odgrywa równie istotną rolę, jest Komitet Techniczny 211 Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej. Komitet ten pracuje nad 25 projektami standardu informacji geoprzestrzennej w bardzo szerokim zakresie tej problematyki. Projekty te oznaczone są symbolami: ISO 19101 do 19125, a ich zakres jest w znacznym stopniu zgodny z zakresem prac OGC (Østensen, 1995). Obok prac standaryzacyjnych w zespołach roboczych TC211 prowadzone są prace nad informacją geoprzestrzenną w aspekcie ontologicznym i semantycznym. Obie organizacje (OGC i TC211) powstały i rozpoczęły prace niezależnie od siebie, ale obecnie istnieje między nimi ścisła współpraca. Ta początkowa niezależność i ścisłe obecne powiązanie dają dobre wyniki – dwie różne koncepcje oparte na różnych doświadczeniach i założeniach początkowych są obecnie w wielu wspólnych zespołach uzgadniane i dopracowywane (Kuhn, 1997; McKee & Østensen, 1997). Dzięki temu specyfikacja OpenGIS i standard ISO w zakresie systemów informacji geoprzestrzennych będą tak daleko ze sobą zgodne, że w rezultacie, jeżeli jakiś system będzie zgodny ze specyfikacja OpenGIS to będzie jednocześnie zgodny ze standardem ISO i odwrotnie zgodność z ISO będzie gwarantować całkowitą zgodność z OpenGIS. Obecny podział pracy pomiędzy OGC i ISO/TC211 wynika z charakteru obu organizacji:

• ISO/TC211 zajmuje się między innymi całym szeregiem problemów związanych ze zgodnością opracowywanych standardów z innymi już przyjętymi standardami ISO, rozwiązywaniem problemów ontologicznych i semantycznych geomatyki, a także formalizacją metodyk stosowanych w geomatyce.

• OGC podchodzi do tych problemów bardziej praktycznie – dba o możliwie jak najbardziej uniwersalny charakter specyfikacji, poszukuje nowych odpowiednich do tych celów technologii informatycznych i jednocześnie stara się wykorzystać cały dotychczasowy dorobek różnych ośrodków zajmujących się problematyką GIS.

Próba prognozy. Wyjątkowo burzliwy rozwój nauk informatycznych i ich zastosowań praktycznych stwarza sytuację, w której prognozowanie przypomina raczej wróżenie. Przykładem może być prawdziwa eksplozja rozwoju i zastosowań WWW często niesłusznie utożsamianego z Internetem. Gdy kilka lat temu opracowywano HTTP (HyperText Transfer Protocol) i HTML (HyperText Markup Language) autorzy nie przypuszczali, że tworzą podstawy potężnego medium stwarzającego prawdziwą wolność w zakresie informacji i zagrażającego dotychczasowym potentatom – prasie i telewizji.

Obserwowany obecnie rozwój geomatyki również ma charakter eksplozji – nieomal każdy kwartał przynosi mową technologię lub szeroko zakrojony program badawczy. Oto kilka przykładów:

• ADL (Alexandria Digital Library) – projekt systemu wyszukiwania informacji bibliotecznej poprzez określenie wyróżnienia geoprzestrzennego, np. „znajdź wszystkie publikacje dotyczące glin zwałowych w bezpośrednim sąsiedztwie Wisły (w odległości 1 km od rzeki)”.

• Digital Earth – projekt zainicjowany przez NASA, w ramach którego ma być zainstalowana sieć serwerów informacji geoprzestrzennej pokrywająca całą Ziemie (wstępnie w siatce 10°´10°) i połączonych z systemem satelitów przesyłających na bieżąco zdjęcia o wyjątkowo wysokiej rozdzielczości.

• WMT (Web Mapping Testbed) – inicjatywa OGC zmierzająca do opracowania standardu i systemów programowych dla serwerów i klientów w zakresie przesyłania poprzez Internet (z zastosowaniem także WWW) informacji geoprzestrzennej w formie niezależnej od środowiska programowego, w jakim się ta informacja pierwotnie znajduje. Różnorodność pierwotnego środowiska oznacza w tym przypadku różne platformy sprzętowo-systemowe, różne systemy baz danych, różne modele i formaty danych, a także różne układy odniesienia lub odwzorowania. Dzięki tej technologii dane z różnych serwerów między innymi będą mogły być zgodnie wyświetlane z wysoką kartograficzną dokładnością w jednym oknie graficznym zwykłej przeglądarki WWW i przy jej pomocy także drukowane lub przetwarzane przez oprogramowanie GIS.

• GML (Geography Markup Language) – język zapisu informacji geoprzestrzennej analogiczny do języka HTML stanowiącego podstawę WWW. Można przypuszczać, że odegra on podobną rolę w geomatyce jak jego starszy odpowiednik w WWW.

Bardzo szybki rozwój geomatyki wyjaśnia, dlaczego zdecydowana większość publikacji z tej dziedziny ma formę elektroniczną (internetowa) – długość cyklu publikowania (wraz z recenzjami) w takim przypadku wynosi od jednego tygodnia do jednego miesiąca i tradycyjne publikacje drukowane są najczęściej spóźnione i przez to tracą swoją aktualność. Ten związek ma także wpływ odwrotny – krótki cykl publikacji elektronicznych pozwala na szybki rozwój geomatyki. Podobne zjawiska obserwuje się także w innych dyscyplinach (informatyka, fizyka) gdzie liczba czasopism internetowych osiąga już dziesiątki i wiele z nich znajduje się na liście filadelfijskiej. Analogicznie do czasopism internetowych (identyfikowanych przez ISSN) wiele publikacji zwartych (identyfikowanych przy pomocy ISBN) z zakresu geomatyki ma postać elektroniczną (najczęściej w formie Portable Document Format - PDF).

Podjęta tu próba prognozy oparta jest na ekstrapolacji obecnie obserwowanych tendencji rozwoju geomatyki i chyba rozsądnym horyzontem czasowym może być okres kilku lat. Jako nie całkiem poważny wynik tej ekstrapolacji można przedstawić taką scenę:

W kamieniołomie w Górach Świętokrzyskich na kamieniu siedzi geolog. Trzyma na kolanach notebook z wbudowanym GPSem i GSMem. Na ekranie ma obraz kuli ziemskiej i przy pomocy klawisza ‘zoom+’ zmienia stopniowo obrazy na → Europa → Polska → Góry Świętokrzyskie → Góra X → kamieniołom Y. Na ekranie pojawia się obraz satelitarny tego kamieniołomu i widać na nim siedzącą na kamieniu postać trzymającą na kolanach notebook (, na którego ekranie widać...). W prosty sposób można będzie w oparciu o ten obraz (przetworzony do ortofotomapy i uzupełniony warstwami wektorowymi) wprowadzać lub poprawiać dane zawarte w dowolnie wybranej bazie danych geologicznych.

Opisana powyżej wizja (nieco science fiction) ma na celu jedynie przedstawić potencjalne przyszłe możliwości naukowe, techniczne i technologiczne w zupełnym oderwaniu od spraw ekonomicznych i prawnych. Pomijając sprawy finansowe, trzeba zauważyć, że problemy prawne rozwiązywane są nieporównywalnie wolniej i z tego względu stanowią istotny czynnik hamujący wiele nowatorskich poczynań także w obszarze geomatyki.

Geomatyka w Polsce

Obecnie mamy w Polsce bardzo wiele przedsięwzięć (planowanych lub realizowanych) z zakresu systemów GIS – od systemów centralnych i ogólnokrajowych dla różnych zastosowań specjalistycznych do systemów wspomagania administracji terenowej na szczeblu gmin. Najważniejsze obecne przedsięwzięcie w Polsce to program badawczy PBZ 024-13: Koncepcja ogólnokrajowego Systemu Informacji Przestrzennej (SIP) koordynowany i realizowany przez Instytut Geodezji i Kartografii. W samej tylko geologii można doliczyć się kilkunastu dużych przedsięwzięć. Główne z nich to realizowane w Państwowym Instytucie Geologicznym: Centralna Bank Danych Geologicznych, Bank Danych Hydrogeologicznych HYDRO i bazy MIDAS i SOH. Większość opracowywanych obecnie map (także geologicznych) w trakcie procesu redakcji ma postać tak zwanych map cyfrowych. Stanowi to niezwykle cenny materiał do przekonwertowania na dane geoprzestrzenne mogące stanowić zawartość odpowiednich baz.

Szereg różnych czynników z przeszłości, w tym także politycznych i ekonomicznych, sprawiło, że polska geomatyka znajduje się zaledwie w zarodku. Cechami charakterystycznymi tego etapu rozwoju są:

• Brak badawczych prac metodycznych w zakresie zastosowania w geomatyce nowych osiągnięć informatyki – szczególnie dotyczy to metod projektowania systemów obiektowych i rozproszonych.

• Wzorowanie koncepcji projektowanych systemów na „sprawdzonych” (czyli funkcjonujących od lat) rozwiązaniach krajów zachodnich. W tej sytuacji nowo opracowywane systemy oparte są na nienowych technologiach – ośrodki zachodnie, z których brane są te wzorce pracują obecnie nad zastąpieniem ich znacznie bardziej zaawansowanymi rozwiązaniami technologicznymi.

• Bardzo częste ograniczanie znaczenia szerokiego pojęcia informacja geoprzestrzenna jedynie do tak zwanych map numerycznych (lub cyfrowych).

• Prace nad zastosowaniami praktycznymi GIS w poszczególnych dyscyplinach nauk o Ziemi (geodezja, geografia, kartografia, geologia, hydrogeologia, geofizyka i inne) prowadzone są bez dostatecznej wzajemnej wymiany informacji i wiedzy pomiędzy poszczególnymi środowiskami badawczymi.

• Brak interoperacyjności instytucjonalnej w sensie określonym przez B. Kubicę (1998) – rozumianej jako wspólne prace nad ogólną koncepcją integracji poszczególnych przedsięwzięć geomatycznych w jedną polską NSDI (National Spatial Data Infrastructure) – dotyczy to w szczególności standaryzacji interfejsów i metadanych, a także problemów prawnych i ekonomicznych związanych z wymianą i udostępnianiem danych geoprzestrzennych.

• Wymiana danych pomiędzy poszczególnymi systemami geoinformacyjnymi odbywa się jedynie w postaci plików zapisanych w formatach archiwizacji poszczególnych komercyjnych pakietów GIS takich jak na przykład ArcInfo firmy ESRI lub MGE Intergrapha.

• Brak kierunków studiów i innych form kształcenia specjalistów z zakresu geomatyki. Jedynie na wydziałach geografii i geodezji prowadzone są pojedyncze przedmioty z zastosowania GIS lub kartografii komputerowej. Jednak w większości przypadków wiedza na ten temat zdobywana jest jedynie na kursach posługiwania się konkretnymi programami i jest zupełnie pozbawiona szerszych podstaw zarówno geomatycznych jak i informatycznych.

• Brak czasopisma naukowego poświęconego w znacznej mierze problemom geomatyki, które mogłoby stanowić płaszczyznę wymiany wiedzy i informacji pomiędzy osobami pracującymi nad tymi zagadnieniami w obrębie różnych dyscyplin.

Na szczęście sytuacja w tym zakresie w Polsce szybko się zmienia i można to zaobserwować na przykładzie dwóch corocznych konferencji naukowo-technicznych: „GIS w praktyce” organizowanej przez Centrum Promocji Informatyki i „Systemy Informacji Przestrzennej” organizowanej przez Polskie Towarzystwo Informacji Przestrzennej. Jednak problematyka tych konferencji zdominowana jest przez zagadnienia związane z zastosowaniami geomatyki dla potrzeb administracji centralnej i terenowej, a szereg innych aspektów, jak na przykład geomatyka geologiczna są tam prezentowane bardzo rzadko.

Podsumowanie

Przedstawiona powyżej analiza sytuacji panującej w zakresie prac badawczych i aplikacyjnych w geomatyce, zarówno na świecie jak i w Polsce, pozwala na wysnucie szeregu istotnych wniosków. Jednak w tym miejscu należy zająć się przede wszystkim tym, co jest ważne dla polskiej geologii. Oto najważniejsze wnioski:

• Zarówno prace badawcze jak i aplikacyjne wymagają szerokiego współdziałania – nie tylko w obrębie środowiska geologów, ale także ze środowiskami dyscyplin sąsiednich i informatykami. To współdziałanie wymaga stworzenia pewnego formalnego lub nieformalnego forum, którego przykładem może być Open GIS Consortium lub OGETA (Open Geodata Consortium).

• Prace badawcze powinny być ukierunkowane na rozwijanie systemów dedykowanych potrzebom geologii jak na przykład: systemy 3D lub 4D, geologiczna ontologia i semantyka informacji geoprzestrzennej lub wizualizacja informacji geologicznej.

• Biorąc pod uwagę czas realizacji większych przedsięwzięć (kilka lat) należy opierać je na najnowszych rozwiązaniach technologicznych (zaakceptowanych przez ISO/TC211 i OGC) i poprzedzać je pracami studialnymi i eksperymentalnymi w niewielkiej skali.

• Specyfikacje i standardy opracowywane w organizacjach międzynarodowych nie zawsze spełniają nasze wymagania i potrzeby. Organizacje takie jak ISO/TC211 i OGC są otwarte na wszelkie inicjatywy, oceny, komentarze i uwagi. Jest to droga pozwalająca na uniknięcie szeregu problemów z zastosowaniem międzynarodowych standardów w polskich systemach informacji geologicznej. Z naszej strony również potrzebne są prace nad maksymalnym (na ile to możliwe) dostosowaniem przyjmowanych założeń projektowych do standardów ISO/TC211 i OGC. Przy obecnych tendencjach globalizacji rozwiązań geomatycznych jest to jak najbardziej w naszym interesie.

• Powyższe postulaty mają sens i szansę na realizację jedynie pod warunkiem podniesienia wiedzy z zakresu geomatyki w środowisku geologów zajmujących się lub mających zamiar zając się tymi zagadnieniami. Można to osiągnąć zarówno przez uwzględnienie tej wiedzy w programach studiów, jak i poprzez organizowanie innych form zdobywania wiedzy naukowej i zawodowej.

Literatura

1. American National Standard for Information Systems – Spatial Data Transfer Standard (SDTS), Part 1, Logical Specifications 1998 – United State Geological Survey, National Mapping Division, Published by American National Standards Institute, URL: ftp:// sdts.er.usgs.gov/pub/sdts/ standard/latest_draft/pdf/part1.pdf

2. An Introduction to HDF5 Release 1.0 1998 – The National Center for Supercomputing Applications, University of Illinois, Urbana-Champaign.

3. BRYAN M. 1995 – Geographical Information Standards. URL: http:// www2.echo.lu/inpact/en/gis.html

4. BUECHLER K. & McKEE L. (Editors) 1996 – The OpenGIS Guide – Introduction to Interoperable Geoprocessing – Part I of the Open Geodata Interoperability Specification (OGIS). OGIS TC Document 96-001, Open GIS Consortium, Wayland, także URL: http:// www.opengis.org/techno/ guide/guide/Guide980629.pdf

5. Content Standard for Digital Geospatial Metadata – National Spatial Data Infrastructure 1997 – Federal Geographic Data Committee, USGS, Reston, URL: http:// www.fgdc.gov/publications/ documents/metadata/metadata.pdf

6. KAUPER R. 1998 – Academic Sites for Geomatic Engineering. URL: http:// www.lrz-muenchen.de/~t583101/WWW/Links.html

7. KUBICA B. 1998 – Concept of Spatial Information Utility. OGETA – Open Geodata Consortium, URL: http:// www.ogeta.com/objective.htm

8. KUHN W. 1997 – Liaison contribution from OGC: Toward Implemented Geoprocessing Standards: Converging Standardization Tracks for ISO/TC 211 and OGC. URL: http://www.statkart.no/ isotc211/211n418.PDF.

9. McKEE L. & ØSTENSEN O. 1997 – ISO/TC 211 and OGC Collaborate on Geographic Processing Standards. URL: http://www.statkart.no/isotc211/press_fv.htm.

10. MICHALAK J. 1997a – OGIS – integracja systemów informacji geoprzestrzennej w geologii. Materiały konferencji INFOBAZY’97, CI TASK, Gdańsk, także URL: http:// www.task.gda.pl/infobazy/book/ref/14.htm

11. MICHALAK J. 1997b – Modelowanie procesów hydrogeologicznych w środowisku GIS. XII Symp. Modelowanie matematyczne w hydrogeologii i ochronie środowiska, Wyd. Urzędu Woj., Częstochowa.

12. MICHALAK J. 1998 – OpenGIS – rozproszone obiekty w ujęciu praktycznym. Materiały konferencji GIS w praktyce, Wyd. Centrum Promocji Informatyki, Warszawa.

13. OGC Business and Operations Plan 1996-1998  1996 – Open GIS Consortium, Wayland.

14. OpenGIS – OGIS Technical Summary 1996 – Open GIS Consortium, Wayland.

15. ØSTENSEN O. 1995 – Mapping  the Future of Geomatics. ISO Bulletin, December 1995, URL: http//:www.statkart.no/isotc211/isobulen.htm.

16. SUBIETA K. 1998 – Obiektowość w projektowaniu i bazach danych. Akademicka Oficyna Wydawnicza PLJ, Warszawa.

17. The Digital Geographic Information Exchange Standard 1997 – Edition 2.0, Digital Geographic Information Working Group, Dept. of National Defense, Canada, URL: http:// www.j2geo.ndhq.dnd.ca/digest/html/DIGEST.HTM

18. UML Summary – version 1.1 1997 – Published by Rational Software Corp. URL: http:// www.rational.com/uml/ad970803_UML11_Summary.pdf

19. Using Object Databases for Spatial Information Management 1998 – Ardent Software, Versallies, URL: http://  www.ardentsoftware.com/object/product/sim/whitepaper.pdf

20. WEILER J. 1998 – From Architectures to Reality. URL: http:// www.omg.org/techprocess/-meetings/iac4.rtf

21. WOODSFORD P. A. 1995 – The Significance of Object-Orientation for GIS. IUSM Conference, Hanover, Germany, http:// www.lsl.co.uk/papers/ooforgis.htm

22. VALENTA M. & AMIRBEKYAN V. 1997 – OBD – potrzeba czy moda. Mat. Konferencji INFOBAZY”97, CI TASK, Gdańsk.

23. Welcome to CIG (Publications) 1997 – Canadian Institute of Geomatics, URL: http:// www.cig-acsg.ca/welcome/CIGIntro.htm